Allah Resûlü (sav)’in Kulluğu 1. Bölüm

Bismillâhirrahmânirrahîm.

İnsan, hayatı boyunca kendisine bir makam arar. Kimi ilmiyle, kimi malıyla, kimi şöhretiyle, kimi sahip olduğu mevkiyle değer kazanmak ister. Hâlbuki insanın Allah katındaki gerçek kıymeti, sahip olduklarıyla değil, Rabbine karşı taşıdığı kulluk şuuru ile ölçülür.

Allah Resûlü ﷺ’in hayatına baktığımızda, O'nun en yüce vasıflarından birinin bizzat Rabbimiz tarafından “kul” olarak zikredilmesi olduğunu görürüz.

Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ ve Mîrac gibi insan idrakini aşan o müstesna hadiseyi anlatırken şöyle buyurur:

“Bir gece, kendisine bazı âyetlerimizi gösterelim diye kulunu Mescid-i Harâm’dan çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksâ’ya götüren Allah’ın şanı yücedir.”
(İsrâ, 17/1)

Dikkat çekicidir: Peygamberlik makamının zirvesinde bulunan Habîb-i Ekrem ﷺ, Rabbine en yakın kılındığı bu büyük yolculukta “Resûl” veya “Nebî” değil, “Abd” yani kul sıfatıyla anılır.

Demek ki kulluk, insanı küçülten bir makam değildir. Bilakis kul, Allah'a nispet edildiğinde yücelir. Abdiyyet, insanın Rabbine nispetle kazandığı en büyük şereftir.

Kulluğun Zâhiri ve Bâtını

Resûlullah ﷺ'in kulluğu yalnızca namaz, oruç, dua ve zikirden ibaret değildi. Bütün bunların ardında, kendisini her an Allah'ın huzurunda bilen bir kalp vardı.

O namaz kılarken yalnızca bir vazifeyi yerine getirmiyor; Rabbine yöneliyordu. Dua ederken yalnızca bir istekte bulunmuyor; acziyetini Allah'ın huzurunda ikrar ediyordu. Zikir ederken sadece dilini hareket ettirmiyor; kalbini Rabbiyle diri tutuyordu.

Tasavvuf ehlinin ubûdiyyet üzerinde durmasının hikmeti de burada aranmalıdır. Kulluk, yalnızca bedenin emirlere uyması değil; kalbin de Allah'a teslim olmasıdır. Nefsin “ben” iddiasından sıyrılıp kulun kendi acziyetini, fakrını ve muhtaçlığını idrak etmesi kulluğun bâtınî derinliğidir.

Eşrefoğlu Rûmî'nin Müzekki'n-Nüfûs'unda nefis terbiyesinin amacı, insanın nefsinin arzularına teslim olmaktan kurtulup Allah'a yönelmesidir. Eserinde nefsi tanımayı, onunla mücadele etmeyi ve amellerin muhasebesini kulluk yolculuğunun önemli bir parçası olarak ele alır.

Bu bakımdan Nebevî kulluk ile tasavvufî terbiye arasında kurulabilecek en güzel bağlardan biri şudur:

Kul, nefsini büyüttükçe Allah'tan uzaklaşır; kulluğunu derinleştirdikçe nefsinin iddiası küçülür.

İşte mahviyet dediğimiz hâlin kapısı da buradan açılır.

“Şükreden Bir Kul Olmayayım mı?”

Allah Resûlü ﷺ'in gece ibadetleri, bu kulluk şuurunun en güzel misallerindendir.

Hz. Âişe (r.anhâ), O'nun geceleri uzun uzun namaz kıldığını ve mübarek ayaklarının şiştiğini gördüğünde:

“Yâ Resûlallah! Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışladığı hâlde niçin böyle yapıyorsun?” diye sormuştu.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu:

“Şükreden bir kul olmayayım mı?”

Bu cevap, Nebevî kulluğun ruhunu anlamamız için başlı başına bir mekteptir.

O'nun ibadeti yalnızca korkuya dayanmıyordu. Yalnızca bir vazifeyi tamamlamak da değildi. Şükür, muhabbet, haşyet ve teslimiyet birbirini tamamlıyordu.

Kul, Rabbini tanıdıkça O'na karşı muhabbeti artıyor; nimetleri gördükçe şükrü çoğalıyor; kendi acziyetini gördükçe secdesi derinleşiyordu.

Tasavvuf yolunda ibadetin çokluğundan ziyade ibadetin kalpte meydana getirdiği hâl üzerinde durulmasının sebebi de budur. Çünkü aynı namazı kılan iki insanın kalbindeki hâl aynı olmayabilir. Birinin namazı yalnızca bedenin hareketi iken diğerinin namazı, kalbin Rabbiyle buluşması olabilir.

Nebevî kulluk bize ibadetin ruhsuz bir şekle dönüşmemesi gerektiğini öğretir.

Kullukta Mahviyet

Resûlullah ﷺ'in hayatında dikkatimizi çeken bir başka güzellik de tevazu ve mahviyettir.

O, insanların en şereflisi olduğu hâlde kendisini insanların üzerinde gören bir tavır taşımadı. Mecliste herkesin arasında oturdu; insanların arasına karıştı; hastalarını ziyaret etti, yoksullarla ilgilendi, çocuklara selâm verdi.

Bu hâl, kulluğun insanı nasıl dönüştürdüğünü gösterir.

Gerçek kullukta insanın “Ben”i küçülür, “Rabbim”i büyür.

Nefsin payı azaldıkça ihlâsın payı artar. İnsan kendi yaptığı ameli görmekten çok, o ameli kendisine nasip eden Rabbini görmeye başlar.

Bu sebeple tasavvufî terbiyede nefis muhasebesi önemlidir. İnsan zaman zaman kendisine şu soruyu sormalıdır:

Ben bu ibadeti Rabbim için mi yapıyorum, yoksa kendi nefsime bir pay çıkarmak için mi?

Eşrefoğlu Rûmî'nin nefis terbiyesine dair yaklaşımında da bu muhasebe dikkat çekici biçimde öne çıkar; insanın amellerini gözden geçirmesi, nefsinin muradını fark etmesi ve ihlâsı araması gerektiği vurgulanır.

Bu, kulluğun belki de en ince imtihanlarından biridir.

Çünkü insan bazen ibadet ederken bile nefsine ibadet etme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.

Kulluk Muhabbetle Derinleşir

Bütün bunların sonunda kulluğun kuru bir vazife olmadığını yeniden görüyoruz.

Allah Resûlü ﷺ'in kulluğunda korku vardı ama ümitsizlik yoktu. Haşyet vardı ama sevgisizlik yoktu. Acziyet vardı ama karamsarlık yoktu. Dünyadan el etek çekmek değil, dünyanın kalbe hâkim olmasına izin vermemek vardı.

O, Rabbiyle münasebetini hayatının merkezine koymuştu.

İşte tasavvufî irfanın bize hatırlattığı hakikatlerden biri de budur: Kulluğun kemali, kulun Rabbine olan muhabbetinde ve nefsinden sıyrılarak O'nun rızasını aramasında tecelli eder.

Bu sebeple Resûlullah ﷺ'in kulluğuna baktığımızda yalnızca “Ne kadar ibadet ediyordu?” diye sormak yetmez.

Asıl sormamız gereken:

“O'nun kalbi Rabbine karşı nasıldı?”

olmalıdır.

Bizim Kulluğumuz Nerede?

Allah Resûlü ﷺ'in kulluk hayatını okumak kolaydır; O'nun kulluğuna hayran olmak da...

Fakat asıl mesele, O'nun hayatının bizi kendi nefsimize döndürmesidir.

Biz namaz kıldığımızda kalbimiz nerede?

Dua ettiğimizde gerçekten Allah'a mı yöneliyoruz?

Zikir yaptığımızda dilimizle beraber kalbimiz de zikrediyor mu?

Bir nimetle karşılaştığımızda nimeti mi görüyoruz, yoksa nimetin sahibini mi?

İbadetlerimiz arttıkça nefsimiz küçülüyor mu?

İnsanlara karşı merhametimiz, tevazumuz ve affediciliğimiz çoğalıyor mu?

Belki bu soruların hepsine gönül rahatlığıyla “evet” diyemeyiz.

Fakat kulluk, kendisini tamamlanmış görmek değildir. Kulluk, eksikliğini fark edip yeniden Rabbine yönelmektir.

Tefekkür

Belki bugün kendimize yalnızca şu soruyu sormalıyız:

Ben Allah'ın kulu olduğumu en çok ne zaman hissediyorum?

Namazda mı?

Secdede mi?

Bir sıkıntının içinde O'na sığındığımda mı?

Yoksa hiç kimsenin görmediği bir anda, yalnızca Rabbimle baş başa kaldığımda mı?

Ve daha derin bir soru:

İbadetlerim nefsimi küçültüp Rabbimi gönlümde büyütüyor mu?

İşte belki kulluk yolculuğunun başlangıç noktası budur.

İnsanın kendisine makam aramaktan vazgeçip, “Ben Allah'ın kuluyum.” diyebilmesi...
Rabbimiz bizleri Habîb-i Ekrem ﷺ'in kulluğundan nasiplenen, nefsinin esaretinden kurtulup ihlâsa ve mahviyete ulaşan, ibadeti hâle, zikri huzura ve muhabbeti kulluğa dönüşen kullarından eylesin.

Âmin.