Gecenin Sessizliğinde Bir Kul 3. Bölüm
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Gündüz insanı dünyanın içine çeker. İşler, insanlar, konuşmalar, sorumluluklar ve türlü meşguliyetler zihni doldurur. Gece ise bütün bu seslerin yavaş yavaş sustuğu bir vakittir.
İnsanların çoğu uykuya çekildiğinde, bir kulun Rabbiyle baş başa kalabileceği bambaşka bir âlem başlar.
Kur’ân-ı Kerîm, Allah'ın sevgili kullarını anlatırken onların gecelerini şöyle tasvir eder:
“Onlar geceleri pek az uyurlardı. Seher vakitlerinde de bağışlanma dilerlerdi.”
(Zâriyât, 51/17-18)
Bu âyetlerde yalnızca geceyi az uyuyarak geçirmekten söz edilmez. Seher vaktinde istiğfar eden bir gönül vardır.
Gündüzün içinde dağılan kalp, gecenin sessizliğinde yeniden toparlanır.
Geceyi Bir Başka Yaşayan Peygamber
Allah Resûlü ﷺ için gece, yalnızca dinlenme zamanı değildi.
O, gecenin bir bölümünü namazla geçirir, Rabbine dua eder, Kur'ân okur ve secdede uzun süre kalırdı.
Mugîre b. Şu‘be'nin (r.a.) rivayet ettiğine göre Resûlullah ﷺ gece namazında ayakları şişinceye kadar dururdu. Kendisine bunun sebebi sorulduğunda:
“Şükreden bir kul olmayayım mı?”
buyururdu.
(Buhârî, Teheccüd, 6)
Bir peygamberin gecesi...
Gündüz ümmetinin yükünü taşıyan bir Nebî, gece olduğunda Rabbi karşısında yine yalnızca kul oluyordu.
İşte belki de gecenin en büyük sırrı burada gizlidir:
İnsanların gözünden uzaklaştıkça kul, Rabbiyle olan yakınlığını daha derinden yaşayabilir.
Secdede Başlayan Yakınlık
Resûlullah ﷺ:
“Kulun Rabbine en yakın olduğu an secde hâlidir. Öyleyse secdede duayı çokça yapın.”
buyurmuştur.
(Müslim, Salât, 215)
Secde...
İnsanın alnını yere koyduğu, fakat ruhunun yüceldiği hâl.
Beden küçülür; kalp büyür.
Nefis susar; kulluk konuşur.
İnsan, sahip olduğu bütün sıfatlardan sıyrılıp Rabbi karşısında yalnızca “abd” olduğunu hisseder.
Tasavvufî terbiyede secdenin ve gece ibadetinin bu kadar önemsenmesinin sebeplerinden biri de budur. Çünkü kulun Rabbiyle münasebeti yalnızca bilgiyle değil, hâl ile derinleşir.
Gecenin sessizliği, kulun kendi iç dünyasını görmesine imkân verir.
Gündüz başkalarıyla meşgul olan insan, gece kendisiyle karşılaşır.
Ve belki de en zor karşılaşma budur.
Halvet: İnsanlardan Kaçmak Değil, Kalbi Toplamak
Tasavvuf geleneğinde halvet, insanlardan bütünüyle uzaklaşmak anlamında anlaşılmamalıdır.
Asıl mesele, kalbin kalabalıklar içinde dağılmamasıdır.
Bir insan evinin bir köşesinde tek başına olabilir; fakat gönlü binlerce şeyle meşgul olabilir. Bir başka insan ise insanların arasında yaşarken kalbini Allah'a bağlı tutabilir.
Bu sebeple gerçek halvet, yalnızca mekânın tenhalığı değil, kalbin Allah ile ünsiyet kurmasıdır.
Gece ibadeti de böyle bir terbiyeye kapı açar.
Telefonların sustuğu, insanların çekildiği, dünyanın sesinin azaldığı bir vakitte kul kendisine şu soruyu sorabilir:
“Ben Rabbimle baş başa kaldığımda ne hissediyorum?”
Eğer kalbimiz hemen başka şeylere kaçıyorsa, belki de uzun zamandır kendimizle ve Rabbimizle yeterince baş başa kalmamışızdır.
Gecenin En Güzel Yoldaşı: Zikir
Hz. Âişe (r.anhâ), Resûlullah ﷺ'in Allah'ı her hâlinde zikrettiğini haber verir.
(Müslim, Hayız, 117)
Bu rivayet, zikrin Nebevî hayatta nasıl sürekli bir hâl olduğunu gösterir.
Geceyi ihya etmek yalnızca uzun bir namaz kılmak değildir.
Bir âyet okumak...
İstiğfar etmek...
Salavat getirmek...
Kalpten Allah'ı anmak...
Bir müddet sessizce tefekkür etmek...
Bunların her biri kulun Rabbiyle bağını canlı tutan amellerdir.
Nitekim Resûlullah ﷺ:
“Rabbini zikreden kimse ile zikretmeyen kimsenin misali, diri ile ölünün misali gibidir.”
buyurmuştur.
(Buhârî, Deavât, 66)
Tasavvuf ehlinin vird ve zikre verdiği önem de bu Nebevî hakikatin gönül terbiyesi boyutunda devamıdır.
Derviş, zikri yalnızca belli sayıları tamamlamak için değil, kalbin gafletten uyanması için sürdürür.
Zikir arttıkça insanın Allah'ı hatırlama hâli de günlük hayatına yayılmaya başlar.
Gece bunun için güzel bir mekteptir.
Seherde İstiğfar Eden Gönül
Kur'ân'ın övdüğü kullardan biri de seher vaktinde istiğfar edenlerdir.
Bu, tasavvufî terbiyede de çok derin bir karşılık bulmuştur.
Çünkü insan geceleyin Rabbiyle baş başa kaldığında, gündüzün içinde fark etmediği kusurlarını daha açık görebilir.
Bir kırgınlık...
Bir kibir...
Bir öfke...
Bir gaflet...
Bir kul hakkı...
Bir bakış...
Bir söz...
Gündüzün telaşında küçücük görünen şeyler, gecenin sessizliğinde insanın gönlünde ağırlaşabilir.
İşte istiğfar burada yalnızca “günah işledim, affet” demek değildir.
“Yâ Rabbi, beni kendime bırakma.”
demektir.
Tasavvufî anlamda nefis muhasebesi de insanın kendisini sürekli temize çıkarmak yerine kendi kusurunu görebilme cesaretidir.
Seher, bu muhasebenin en güzel vakitlerinden biridir.
Ümmetini Unutmayan Bir Gece
Resûlullah ﷺ'in gecesi yalnızca kendi kulluğuyla sınırlı değildi.
O, ümmetini de duasında taşıyan bir peygamberdi.
Kur'ân-ı Kerîm O'nun ümmetine karşı şefkatini şöyle anlatır:
“Size çok düşkündür; müminlere karşı çok şefkatli ve merhametlidir.”
(Tevbe, 9/128)
Gecenin sessizliğinde yapılan dua, insanın yalnızca kendisini düşünmediği bir hâle de dönüşebilir.
Anne-baba...
Evlatlar...
Hastalar...
Dertliler...
Günahına tövbe etmek isteyenler...
Hidayete muhtaç olanlar...
İnsanların dertlerini gönlüne alan kul, zamanla kendi nefsinin dar dünyasından çıkmaya başlar.
Belki de gece ibadetinin insanı dönüştüren taraflarından biri budur:
Kul Rabbiyle baş başa kaldıkça, kulların derdini daha fazla taşımaya başlar.
Bizim Gecelerimiz Nerede?
Bugün gecelerimiz de gündüzlerimiz kadar kalabalık.
Ekranlar, telefonlar, haberler, görüntüler, konuşmalar...
Beden yatağa giriyor ama zihin hâlâ dünyanın içinde dolaşıyor.
Belki bu yüzden gönlümüz dinlenmiyor.
Oysa her gece uzun saatler ibadet etmek mümkün olmayabilir. Fakat gecenin içinden birkaç dakikayı Rabbimize ayırmak herkes için mümkündür.
Bir miktar Kur'ân...
Birkaç dakika zikir...
Biraz istiğfar...
İki rekât namaz...
Ve secdede, kimsenin duymadığı birkaç cümle...
Bazen bir insanın hayatındaki büyük değişim, böyle küçük bir başlangıçla gelir.
Tefekkür
Bu gece herkes uyuduğunda bir süre sessiz kalalım.
Telefonumuzu bir kenara bırakalım.
Günün seslerini susturalım.
Ve kendimize soralım:
“Ben Allah ile baş başa kaldığımda ne hissediyorum?”
Sonra bir secdeye varalım.
Belki uzun uzun konuşmaya da gerek yoktur.
Çünkü Rabbimiz kalplerimizde sakladıklarımızı bizden daha iyi bilir.
Yalnızca:
“Yâ Rabbi, beni Sana yaklaştır.”
diyelim.
Belki o gece gözlerimiz yaşarır.
Belki yaşamaz.
Fakat samimi bir yönelişle atılan her adımın kıymetini bilen Rabbimizdir.
Çünkü gece, yalnızca karanlığın bastığı vakit değildir.
Gece, kulun Rabbine dönmesi için dünyanın biraz sustuğu zamandır.
Rabbimiz gecelerimizi gafletle tüketmekten muhafaza eylesin. Seherlerin bereketinden, secdelerin huzurundan, zikrin diriliğinden ve münâcâtın samimiyetinden bizlere de nasipler ihsan eylesin. Habîb-i Ekrem ﷺ'in gecelerdeki kulluğunu anlayıp hayatımıza taşıyabilmeyi bizlere lütfetsin.
Âmin.