Şeyh-i Hakikî, Sühreverdî (k.s)

Akıl, mülk aleminde tasarrufa sahip olduğu için matematik ilminin delillerine vakıf olabilir. Fakat, melekut alemine yükselemez.

Şeyhlik konusunda sâlih sâlikin durumu:

1-Mücerred Salik: Cenab-ı Hakk’ın kendisine lütfettiği kadar nasibini alır. Nefse ait bazı sıfatlardan dolayı şeyhliğe erişemezler.

2.Mücerred Meczûb: Farzların dışında belli bir amelleri ve seyr-i sulukları olmadığı halde Allâh(c.c)’ın kendilerine lütfettiği kadar, ruhi huzur ve sükuna erişilen hallerden nasibini alabilirler. Şeyhlik makamına layık olamazlar.

1.Salik-i Meczub: Diğer ikisine nazaran daha açık, lutfu ilahiye daha mazhar, daima avlar ama avlanmaz. Bazı sıfatlardan dolayı şeyhlik makamına ulaşamazlar.

2.Meczub-u Salik: Mutlak şeyhlik makamına en layık olanlar ; “Perde-i gayb kalksa yakinim ziyadeleşmeyecek.” diyebilenler. Halin etkisinden kurtulmuş, hal ona değil o hale galiptir. Bedenler ve kalıplar Hakk'a yaklaştırılmış ruhların uzanıp kısalarak secde eden gölgeleri gibidir. Asılları şehadet aleminde kesif, gölgeleri latiftir. Gayıp aleminde ise asıllara latif, gölgeleri kesiftir.

Şeyhlik makamına eren;

Hakka'l-yakîne ulaşmış bir arif ,

Maddi - manevi, nurani ve zulmani perdelerden sıyrılmış,

Hakk tarafından sevilen, nazarı deva, sözü şifa, Sukutu Allâh’la, lütfu ve kahrı bir gören kimsedir.

Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif, 10. Bölüm